Kazanımlar Sözlüğü, standart sözlük tanımlarını içermez. Site kullanıcılarının, çocuk kitaplarını, taşıdığı kazanımlara göre listeleyebilmesi için belirlenen başlıklara yönelik, EnikonuKitap’ın hazırladığı özgün bir sözlüktür. Kitaplar değerlendirilirken bu başlıklar temel alınır. Sözlüğün hazırlanma amacı, bu başlıkların hangi bakış açısıyla ele alındığını aktarmak ve fikir birliğinde hareket etmektir.

AÇIKSÖZLÜLÜK

 

Sosyal ilişkilerin sağlıklı devam edebilmesinin belki de en önemli koşulu olan açıksözlülük, karşımızdaki kişiyi ya da çevresini olumsuz etkileyen düşünce ve davranışlarını, yargılamadan, nazikçe dile getirmektir.

Adaletli OlmaK

 

Çocuklar için adaletli olmanın anlamı, kayırma veya ayrımcılık yapmadan haklı olanın yanında yer alma cesareti göstermesi, kendine ya da başkalarına haksızlık etmemesidir.

ailede yeni birine alışmAK

 

Aile büyükleri ile birlikte yaşama gerekliliği, boşanmış ebeveynin yeniden evlenmesi, aileye yeni bebeğin katılması gibi durumlarda; aileye yeni dahil olan bireylerle ilişkilere olumlu örnekler sunan kitapları bu başlıkta topluyoruz.

Aile içi iletişim

 

Bu başlık altında toplanan kitaplar, çocuğu, günlük hayatta aile içinde tanık olabileceği olağan ve olağanüstü durumlar karşısında, dinleyebilme, anlayabilme, kendini ifade edebilme gibi doğru davranışlara  teşvik eder.

ARAŞTIRMACILIK

 

Küçük yaşta, iz sürme, şifre çözme gibi etkinlikler ile gelişen; bilimsel yöntemler kullanılarak, belirli bir konu üstüne dikkatli ve ayrıntılı incelemelerde bulunma merakı ve alışkanlığıdır.

Arkadaşlık

 

Birlikte vakit geçirmeyi sevdiğimiz varlıklarla kurduğumuz, sevgi, anlayış ve güven temelli ilişkilerimizin tümüdür.

Asalet

 

Kişinin kendisine ve çevresine saygı duyması; ilkeleri doğrultusunda, bunu koruyacak şekilde davranmasıdır. 

AZİM

 

Sosyal baskı veya karşılaşılan zorluklara rağmen, amaca yönelik davranışlardaki sağlamlık ve istikrardır.

BAKIŞ AÇISINI GENİŞLETMEK

 

Algılanan ve öğrenilenin dışında alternatif durum, ortam veya yaşamlar olduğunu fark ederek, içinde bulunulan durumlara yaklaşımımızı değiştirip farklı sonuçlar elde etmektir.

bAŞKALARININ mahremiyetİ

 

Kişisel mahremiyet başlığında vurgulanan tüm maddelerin, başkaları için de geçerli olduğuna dair bilinç kazanmak.

bilim ve teknoloji

 

Bu başlıkta toplanan kitaplar, bilim dünyasının nasıl geliştiğinin bilinmesi; teknolojinin hayatımızdaki yeri ve amacına uygun kullanılması gibi konuları içermektedir.

Cesaret

 

Cesaret, kişinin korkularına rağmen eyleme geçebilme becerisidir. Çocuklar için de aynı tanım geçerlidir, ama tehlikeli durumlara karşı deneyimleri sınırlı olduğundan, cesaretin tedbirsizlik olmadığını farketmeleri önemlidir.

CİNSEL GELİŞİM

 

Bu başlıkta toplanan kitaplar, ebeveynlerin çok zorlandığı, “Ben nasıl oldum? Bebekler nereden gelir? Siz neden aynı yatakta yatıyorsunuz?” gibi soruların cevaplarını içermektedir.

Çalışkanlık

 

Çalışkanlık, bir işi yapmak için içten gelen bir motivasyonla gönüllü olmak, eyleme geçmek, çaba harcamak, emek vermektir.

çevre bilinci

 

Gezegenimize yaşayan bir organizma gözüyle bakmak ve bu doğrultuda, hava, su, iklim ve atıklar gibi konularda farkındalık oluşturmaktır.

Disiplinli OlmAK

 

Kişinin belirlemiş olduğu hedeflere ulaşabilmek için, davranışlarını ve alışkanlıklarını sistemli hale getirmesidir.

doğa ile iletişim

 

Evrenin tamamı ile uyum içinde olma bilincidir.

Duyarlılık

 

İyi veya kötü her türlü olaya karşı, bir duygu, düşünce veya davranış ile tepki vermektir.

dürüstlük

 

Kişinin, bildiğinden, inandığından ve olduğundan başka türlü görünmeye çalışmadan net ve doğal davranmasıdır. Güvenilir olmanın ön koşuludur.

EMPATİ

 

Bir başkasının ne düşündüğünü veya hissettiğini kavrama, kendisini onun yerine koyup duygularını içselleştirerek anlama becerisidir.

Evrensel bakış

 

Tüm insanlığı ilgilendiren konuları, zaman ve mekanın ötesinde, herkes için geçerli olacak şekilde değerlendirmektir.

farklılıklar

 

Bu başlık altında topladığımız kitaplar, zihinsel, bedensel, cinsel, ideolojik açıdan “bizim gibi” olmayan kişileri; ötekileştirmeden, genelleme yapmadan, yargılamadan, saygı ile karşılamayı anlatmaktadır.

hayal gücü

 

Gerçekte (henüz) olmayan şeylerin zihinsel bir konseptini oluşturma, zihinde canlandırma becerisidir.

hayal kırıklığı ile başetmEK

 

Bu başlık altında toplanan kitaplar, kişinin kendi kontrolü dışında gelişen olaylar sonucunda, beklentilerinin boşa çıkması, kendini değersiz ve çaresiz hissetmesi gibi duygular ile baş etmesine yönelik örnekler sunmaktadır.

hayvanlar ile iletişim

 

Hayvanları tanıyıp, aynı ortamı paylaşırken onların yaşam hakkına saygı göstermek; beden dillerini yorumlayarak duygu ve isteklerini anlamak, bizim duygularımızı da onlara aktarmaktır.

hoşgörü

 

Kendi görüşleri ile çelişse bile, başkalarının duygu, düşünce ve davranışlarına saygılı olmak, anlamaya çalışmak ve kendilerini özgürce ifade etmelerine olanak sağlamaktır.

ilham kaynağı

 

Herkesin ihtiyacı olan ilham; insanın içinde onun gibi olma isteği uyandıran kişilikler (rol modeller) ve zihnimizde yeni fikirler oluşmasına aracı olan her şeydir.

İSTENMEYEN ALIŞKAnLIKLAR ile başetmEK

 

Alışkanlıklar, devamlı tekrarlanan davranışlardır ve bazen kimi alışkanlıklar kötü olabilir. Çocuklarda tırnak yemek gibi alışkanlıklar, iç dünyalarındaki gerginliğin göstergesiyken; ekran bağımlılığı olarak nitelenen haz odaklı dijital oyunlar ise, beynin ödül mekanizmasının aşırı tetiklemesi sonucu, engelleme karşısında yoksunluk krizleri olarak karşımıza çıkar. Bu başlık altında toplanan kitaplar, istenmeyen alışkanlıkların dengelenmesine yönelik öneri ve aktivite örnekleri içermektedir.

İŞBİRLİĞİ

 

Ortak bir amaç uğruna birlikte hareket etmektir.

İŞLEVSEL merak

 

Merak, insan ve hayvanlarda gözlemlenen; araştırmaya, öğrenmeye yönlendiren, duygu ve davranış biçimidir. Bu başlık altında topladığımız kitaplar, merakın faydalı ve geliştirici konulara yönlendirilmesine yöneliktir.

İyimserlik

 

Her nesne ve olayın, gerçekçi bir perspektiften daima iyi yanını görme, umutlu bir bakış açısına sahip olma becerisidir.

İyi niyetli OlmAK

 

İnsanın, kendisine veya çevresine zarar verecek duygu, düşünce ve davranışlardan uzak durmasıdır.

kaygı ile başetmeK

 

Kaygı, kişinin kendi zihninde oluşturduğu veya dış çevreden algıladığı belirli uyaranları, tehdit ve tehlike olarak yorumlaması sonucunda yaşanan sürekli korku, sıkıntı, endişe ve gerginliktir. Bu başlık altında toplanan kitaplar, kaygıyı dengeli bir düzeyde tutmaya yönelik örnekler içermektedir.

kayıp ile başetmEK

 

Bu başlık altında topladığımız kitaplar, sevdiğimiz bir kişiyi veya nesneyi ölüm, ayrılık gibi nedenlerle yitirdiğimizde yaşadığımız zorlayıcı ve stresli sürece kendimizi adapte etme yöntemlerini sunan örnekler içermektedir.

kıskançlık ile başetmEK

 

Kıskançlık, imrenme aşamasında motive edici bir güç olabilecekken, eksiklik duygusuna kapılarak, asla elde edemeyeceğine inanmakla, hasede kadar uzanan geniş bir tanıma sahiptir. Bu başlık altında topladığımız kitaplar, yıkıcı olmadan, kıskançlığı dengede tutmayı sağlayan örnekler içermektedir.

Kİmlik Arayışı

 

Kişinin kendisine dair bir öz değerlendirme, farkındalık, tanımlama ve anlamlandırma sürecidir. ‘Ben kimim, neyim, diğer insanlardan farkım ne, hayatımda neler yapacağım’ gibi sorular, kimlik arayışını yansıtır.

Kişisel bakım

 

Tırnak, el, yüz, diş ve saç bakımı gibi genel vücut temizliğini alışkanlık haline getirmeye özendiren kitapları bu başlık altında topluyoruz.

KİŞİSEL mahremiyet

 

Yalnız kalma ihtiyacının varlığından, herkesin şahsî eşyasının kendine özel olmasına; vücudumuzun bize ait olmasından, yabancıların taciz olabilecek davranışlarını ayırt edip, gereken tepkinin nasıl verileceğini öğrenmeye kadar uzanan geniş ve önemli bir kavramdır.

korku ile başetmeK

 

Korku, insanın hayatta kalmasını sağlayan en güçlü duygulardan biridir. Bu başlık altında topladığımız kitaplar, korkuyu doğru bir şekilde yönetmeyi, korku karşısında sağlıklı tepkiler vermeyi ve korkuyu lehine kullanmayı öğretmektedir.

Merhametli OlmaK

 

Başkasının uğradığı ya da uğramakta olduğu, kötü, trajik veya çaresiz bir durumun, acıma hissi ile önüne geçmeyi istemektir.

mizah anlayışı

 

Olan bitenin, olağandışı ve hoş yönlerine zekice dikkat çeken, özgürce düşünme, görme ve ifade etme şeklidir.

Mütevazılık

 

Kişinin iyi yaptığı herhangi bir konuda aldığı övgüyü, büyüklenmeden, gösterişsizce kabul etmesidir.

NezakeT

 

Nezaket, kişinin kendisine ve etkileşime girdiği varlıklara özenli ve saygılı tutum sergilemesidir.

ortak kültür

 

Dünya çapında çok sayıda kişiye, ortak bir anlam, fikir ve duygu veren, kültürün yapı taşı olan eserler (ve sanatçılar) ortak kültürümüzdür.

Otokontrol

 

Kişinin, hedeflerine ulaşabilmesi için dürtüleri, duyguları, arzuları ve tepkileri üzerinde, iradeli bir biçimde kendisinin uyguladığı denetimdir. 

öfke ile başetmEK

 

Öfke, engellenme, incinme, doyurulmamış istek, istenmeyen sonuç ve beklentilerin karşılanmaması gibi durumlarda verilen, doğal bir tepkidir. Bu başlık altında topladığımız kitaplar, öfkenin doğru biçimde işlenmesi ve ifade edilmesine yönelik örnekler içermektedir.

ölümü anlamAK

 

Bu başlık altında topladığımız kitaplar, ölümün ne olduğunu doğru ve net bir şekilde anlatan, çocuğun yaşına ve algılayış seviyesine uygun örnekler içermektedir.

 

 

öngörü

 

Gelecekte ne olacağını ya da neye ihtiyaç duyulacağını, deneyim ve bilgi birikimini kullanarak belirleyebilme becerisidir.

Özgürlük

 

Başkalarının ve hatta içgüdülerinin yönlendirmesinden bağımsız olarak seçimlerini yapabilmek, düşüncelerdeki özgürlük; diğer varlıkların haklarını ihlal etmeyecek şekilde kendi kararlarını uygulayabilmek de hareketlerdeki özgürlüktür. Bu başlık altında topladığımız kitaplar, çocukların bu kavramı yanlış anlayarak sorumsuz, umursamaz, saygısız ve başına buyruk davranmalarına sebep olmayacak uygun örnekler içermektedir.

Özgüven

 

Kişinin özünde taşıdığı güç ve kaynakların farkında olup tamamen bunlara dayanarak kendiyle barışık olma halidir.

 

paylaşımcı olmAK

 

Sahip olunan herhangi bir şeyi başkaları ile bölüşmek veya birlikte kullanmaktır.

Sabır

 

Olması veya yapılması beklenen bir şey için, gerektiğinde çabalayarak, telaş göstermeden sürece dayanabilme becerisidir.

Saygılı OlmAK

 

Saygı, bir şeyin ya da kişinin varlığını kabul etmek sonucu olumlu tutum ve davranışlar sergilemektir. Sayı saymakla aynı mantıktan gelir. Sayıları “bir, iki, üç, dört, altı” şeklinde sayarsak, beşin varlığına yok muamelesi yapmış, beşe saygısızlık yapmış oluruz. 

sevgi

 

Yakın ilgi ve bağlılık hissedilen kişiye yöneltilen duygudur.

sorgulamAK

 

Uyanmış bir şüphe sonucunda, cevapların ne olduğundan bağımsız, doğru soruları sorabilme ve düşünceyi geliştirebilme becerisidir. 

Sorumluluk

 

Kişinin kendi yetkinliği derecesinde görev üstlenmesi ve bu görevi aksatması durumunda oluşacak sonuçların bilinciyle, görevini layıkıyla yapmak konusunda titiz davranmasıdır. 

şefkatli olmAK

 

Kişinin çevresindeki varlıkları, karşılık beklemeksizin yoğun bir sevgi ile koruma ve kollama isteğidir.

tuvalet eğitimi

 

Çocukların bez kullandıkları dönemden çıkıp tuvalet alışkanlığı edinmeleri gereken sürece geçerken, dışkılamanın ve dışkı isimlerinin doğal olduğunu kavramalarına yardımcı olacak, bakım verenlerin işini kolaylaştıracak önerilerin olduğu kitapları bu başlık altında topluyoruz.

üzüntü ile başetmEK

 

Üzüntü, dünya üzerindeki insan sayısı kadar farklı sebep ile ortaya çıkabilecek, sıkça kayıp ve başarısızlık durumlarında hissedilen rahatsız edici bir duygudur. Bu başlık altında topladığımız kitaplar, üzüntünün nasıl üstesinden gelineceğine dair örnekler içermektedir.

vefa

 

Kişinin, kendisine iyilik yapan kişiye bağlılık hissederek, karşılığında iyi şeyler yapma çabası içinde olmasıdır.

vücudumuzu tanımAK

 

Çocukların kendi bedeni ve biyolojisi hakkında bilgi sahibi olabileceği kitapları bu başlık altında topluyoruz.

Yardımseverlik

 

Herhangi bir varlığa, ihtiyacı doğrultusunda fayda sağlamaya gönüllü olmaktır.

yaşlılarla iyi vakit geçirmEK

 

Günümüz toplumunda annelerin de çalışması, çoğunlukla çocukların büyükanne ve büyükbabalarıyla uzun zaman geçirmelerine neden olabiliyor. Bu durumun eğlenceli ve olumlu yönlerini öne çıkaran kitapları bu başlık altında topluyoruz.

yeni ortamlara uyum sağlamaK

 

Taşınma ve okul değişikliği gibi durumlarda, çocukların kendilerini güvende hissettikleri çemberi yeniden oluşturmaları için gereken adaptasyon sürecini kolaylaştıracak örnekler sunan kitapları bu başlık altında topluyoruz.